Chung cư thương mại giá trung bình gần như đã biến mất tại Hà Nội và TP.HCM, khiến người lao động thu nhập thấp chỉ còn trông chờ vào nhà ở xã hội (NOXH) để an cư. Tuy nhiên, số lượng dự án NOXH còn ít, nguồn cung hạn chế nên mỗi khi có đợt mở bán, người dân lại lao đao vì thủ tục phức tạp, cạnh tranh lớn và nhiều bất cập trong khâu tiếp nhận, xét duyệt hồ sơ.
Từ ngày 1-10, liên danh Công ty CP Him Lam Thủ đô và Công ty CP BIC Việt Nam bắt đầu nhận hồ sơ mua, thuê mua NOXH tại dự án Rice City Long Châu (phường Bồ Đề, Hà Nội). Việc nộp hồ sơ trực tuyến tại dự án này trở thành vấn đề “nóng” trên các diễn đàn nhà ở. Chủ đầu tư chỉ tiếp nhận hồ sơ online, mỗi ngày giới hạn số lượng, trong khi hệ thống thường xuyên báo lỗi, quá tải. Nhiều gia đình thay nhau thức đêm “canh” nộp suốt nhiều ngày nhưng vẫn không thành công, gây bức xúc và làm dấy lên lo ngại về tính minh bạch. Không ít người cho rằng cách làm này “công nghệ nửa vời” khi dù nộp online xong vẫn phải mang bản giấy đến đối chiếu, vừa bất tiện vừa tốn thời gian.
Tại Rice City Long Châu, chủ đầu tư còn yêu cầu bổ sung một số giấy tờ ngoài quy định như bắt buộc có bảo hiểm y tế, xác nhận cư trú… với lý do ngăn chặn đầu cơ, bán nhà đúng đối tượng. Tuy nhiên, giới chuyên môn nhận định chủ đầu tư không được tự ý đặt thêm điều kiện vượt khung pháp luật về NOXH, bởi điều đó có thể vô tình “rào cản hóa” chính sách an sinh dành cho người thu nhập thấp.
Tình trạng quá tải cũng lặp lại tại dự án NOXH CT3 Kim Chung (Hà Nội) khi chủ đầu tư mở nhận hồ sơ từ ngày 17-11. Hàng dài người dân xếp hàng xuyên đêm dưới mưa rét để chờ đến lượt nộp. Ban đầu, doanh nghiệp chỉ nhận 50 bộ hồ sơ/ngày và chỉ nhận trực tiếp, không nhận online, càng làm gia tăng áp lực và hình ảnh phản cảm. Trước nhu cầu quá lớn, chủ đầu tư buộc phải tăng số hồ sơ tiếp nhận lên 100 bộ/ngày và tăng nhân sự hỗ trợ.
Trong khi đó, trên mạng xã hội lại xuất hiện tràn lan thông tin rao bán suất “ngoại giao” NOXH, kèm mức chênh từ vài trăm triệu đến cả tỷ đồng. Tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 10-2025, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết đã ghi nhận hiện tượng xếp chỗ mua NOXH rồi bán chênh 200 – 500 triệu đồng/căn và đề nghị các địa phương siết chặt, công khai danh sách người được mua, thuê mua. Thanh tra TP Hải Phòng khi kiểm tra 4 dự án NOXH cũng phát hiện nhiều trường hợp kê khai sai nơi làm việc, thu nhập “khống”, thiếu trung thực để lách điều kiện mua NOXH.
Công tác xác nhận thu nhập và sở hữu nhà ở hiện là nút thắt lớn. Đại diện chủ đầu tư dự án CT3 Kim Chung cho biết khoảng 30% hồ sơ bị loại ngay vòng đầu vì không đáp ứng yêu cầu, trong đó vướng nhiều nhất là xác nhận chưa có nhà ở. Văn phòng đăng ký đất đai chỉ nắm dữ liệu trên địa bàn mình, gửi công văn sang các quận, huyện khác nhưng không nhận kịp phản hồi nên chỉ có thể xác nhận theo kiểu “có thông tin đến đâu, xác nhận đến đó”, phần còn lại ghi “chưa có thông tin”. Nhiều dự án chung cư bị “treo” sổ cũng khiến dữ liệu sở hữu nhà ở không đầy đủ, cơ quan chức năng khó xác nhận, chủ đầu tư lúng túng trong tiếp nhận hồ sơ.
Việc xác nhận thu nhập của lao động tự do cũng nhiều bất cập. Theo quy định, họ xin xác nhận ở cấp xã, phường nhưng thực tế lại bị đẩy về cho tổ trưởng tổ dân phố hoặc trưởng thôn, sau đó chính quyền chỉ ký xác nhận mang tính hình thức. Những hồ sơ như vậy dễ nảy sinh thiếu minh bạch, buộc chủ đầu tư phải trả lại.
An cư là nhu cầu chính đáng và NOXH là chính sách nhân văn của Đảng, Nhà nước dành cho người thu nhập thấp ở đô thị. Tuy nhiên, khi người dân phải “mướt mải” nộp hồ sơ năm lần bảy lượt vẫn thất bại, trong khi đâu đó xuất hiện tình trạng “suất ngoại giao”, kê khai khống, bán chênh, họ có quyền cảm thấy mình bị bỏ lại phía sau. Đã đến lúc cần siết chặt quản lý, không để chủ đầu tư tự ý “đẻ” thêm thủ tục, đồng thời tăng cường hậu kiểm, công khai danh sách người trúng suất, xử lý nghiêm các trường hợp trục lợi. Chỉ khi quy trình minh bạch, đơn giản, đúng pháp luật, người thu nhập thấp mới thực sự được tạo điều kiện để an cư trong các dự án nhà ở xã hội.
