Việc chỉ nộp 20% giá đất đối với hộ dân tái định cư được kỳ vọng vừa đảm bảo công bằng, vừa đẩy nhanh giải phóng mặt bằng cho các dự án hạ tầng trọng điểm. Theo giới chuyên môn, chính sách này có thể trở thành “chìa khóa” giúp TPHCM tháo gỡ nút thắt bồi thường, tái định cư, đồng thời huy động thêm nguồn lực xã hội cho chỉnh trang đô thị và góp phần phục hồi thị trường bất động sản.
Hiệp hội Bất động sản TPHCM (HoREA) vừa kiến nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Ủy ban Kinh tế – Tài chính Quốc hội cùng nhiều bộ, ngành cho phép giảm 80% tiền sử dụng đất đối với hộ tái định cư. Theo đề xuất, giá đất tái định cư chỉ bằng 20% bảng giá đất nhân hệ số điều chỉnh thay vì áp dụng toàn phần như hiện hành. HoREA cho rằng mức này phản ánh đúng khả năng chi trả của người dân, nhất là các hộ bị giải tỏa, mất đất sản xuất hoặc nhà ở nhưng chỉ được bồi thường phần xây dựng.
Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch HoREA, nêu thực tế phần lớn người dân sống trên và ven kênh rạch không đủ điều kiện bồi thường đất ở nên số tiền bồi thường rất ít; nếu tiếp tục buộc họ nộp hàng trăm triệu đồng tiền sử dụng đất để có sổ đỏ thì vượt quá khả năng. “Chính sách tái định cư cần nhân văn, hài hòa hơn để người dân thực sự an cư, qua đó đẩy nhanh di dời 20.000 căn trên và ven kênh rạch giai đoạn 2026-2030,” ông nói. Hiện TPHCM vẫn còn hơn 39.600 căn nhà trên và ven 398 tuyến sông, kênh, rạch với khoảng 65.000 hộ, tập trung tại các quận 4, 7, 8, Bình Thạnh, Gò Vấp, Bình Tân và TP Thủ Đức.
Phần lớn các căn nói trên là nhà lụp xụp, dựng tạm bằng gỗ, tôn, diện tích 20-30 m², thiếu điều kiện sống tối thiểu. Do đa phần xây dựng lấn chiếm kênh rạch, nhiều hộ không đủ điều kiện nhận bồi thường đất ở, chỉ được bồi thường chi phí xây dựng; khi được hỗ trợ, họ thường chỉ được bố trí suất tối thiểu là căn hộ tái định cư. Với trường hợp được bố trí đất ở hoặc nền nhà, chính sách nộp tiền sử dụng đất để cấp sổ đỏ cần được tính toán hợp tình, hợp lý cho nhóm “yếu thế”. Ông Châu nhấn mạnh: chính sách đất đai không chỉ là tài chính mà còn là vấn đề xã hội, nhân đạo; người dân ở nơi tái định cư phải có cuộc sống bằng hoặc tốt hơn nơi cũ.
So với đề xuất của Bộ Tài chính – cho phép hộ chuyển đất nông nghiệp sang đất ở nộp 30% trong hạn mức và 50% phần vượt hạn mức – HoREA cho rằng người tái định cư vốn bị thu hồi đất bắt buộc xứng đáng được hỗ trợ cao hơn. Việc chỉ nộp 20% vừa đảm bảo công bằng, vừa thúc đẩy tiến độ các dự án hạ tầng. Nếu được thông qua, chính sách sẽ là “chìa khóa” gỡ nút thắt bồi thường, tái định cư, huy động nguồn lực xã hội cho chỉnh trang đô thị, phục hồi thị trường và cải thiện diện mạo thành phố. “Khi người dân thấy sự chia sẻ của Nhà nước, họ sẽ hợp tác; còn nếu chính sách cứng nhắc, thiếu linh hoạt thì dự án sẽ chậm tiến độ,” ông nói.
Ngoài ra, HoREA kiến nghị bổ sung quy định: thời điểm ký hợp đồng BT cũng là thời điểm xác định giá đất thanh toán cho dự án BT. Hiện Luật PPP chỉ quy định xác định giá đất tại thời điểm lập dự án hoặc hồ sơ mời thầu, gây khó cho nhiều hợp đồng BT đã ký nhưng chưa được phê duyệt giá đất. Đề xuất này tương đồng với hướng của UBND TPHCM tại văn bản 3257/UBND-TH ngày 27/10, đồng thời kế thừa nguyên tắc của Nghị định 91/2025/NĐ-CP về dự án BT tại Khu đô thị mới Thủ Thiêm, nơi thời điểm xác định giá đất được tính tại thời điểm ký hợp đồng.
